Feachtais // An Ghaeilge

An Ghaeilge

“Mar sin, deirim lenár gcairde i ngluaiseacht na Gaeilge – tá d’áit cheart i ranganna an Pháirtí Phoblachtaigh Shóisialaigh, ag troid ar son chealú an chórais shóisialta seo a dhéanann leatrom orainn sa bhealach úd; a íslíonn an meon agus a laghdaíonn idéil ár muintire chuig a leithéid de chéim scanrúil, go mbeadh áit na leathphingne ag an lámhscríbhinn seanchais Cheiltigh is ríluachmhaire do thromlach ár n-oibrithe in aice le slisín bagúin.”
    ~ James Connolly

Pádraig Mac PiaraisTá an Ghaeilge á labhairt in Éirinn le timpeall 3000 bliain. Le tromlach an ama sin ba í teanga cheannasach na tíre í. D’athraigh sin 200 bliain ó shin, mar chuid de phróiseas beartaithe an choncais chultúrtha a chuir rialtais na Breataine i bhfeidhm thar na céadta blianta.

Bhí an concas cultúrtha mar chuid lárnach de rún impiriúil na Breataine ar Éirinn, agus d’fhás sé ina uirlis thábhachtach do chumhachtaí impiriúlacha ina n-iarrachtaí chun pobail dhúchasacha a smachtú ar fud na cruinne.

Chuir an gníomhaí frith-choilíneach Ngugi wa Thiong’o ón Chéinia síos air sa bhealach seo:
“D’fhorchuir an coilíneachas a smacht ar tháirgeadh sóisialta an tsaibhris trí choncas míleata agus deachtóireacht pholaitiúil ina dhiaidh. Ach ba é a limistéar smachtaithe ba thábhachtaí ná domhan intinneach an duine choilínithe, an smacht, trí chultúr, ar an dóigh ar bhraith daoine orthu féin agus ar a gcaidrimh leis an domhan. Ní féidir smacht polaitiúil ná eacnamúil a chur i gcrích gan smacht intinne.”

Cuireadh dlús leis an phróiseas seo le teacht an chaipitleachais in Éirinn, le cuidiú ó choncas Chromaill agus na Péindlithe a ghoid formhór mór den talamh a bhí acu ó chainteoirí dúchais na Gaeilge. Chinntigh forbairt chaipitleach faoi choinníollacha coilíneacha in Éirinn nach mbeadh deiseanna ar fáil ach dóibh siúd a labhair teanga na gcoilínithe.

Bhí frithbheartaíocht ann riamh do phróiseas chomhshamhlaithe cultúrtha seo, in Éirinn agus ar fud an domhain. Dúirt Franz Fanon, “Is ionann troid ar son cultúir náisiúnta sa chéad dul síos agus troid ar son fhuascailt an náisiúin, an eochair mhór a dhéanann tógáil cultúir indéanta. Ní féidir le troid ar bith ar son cultúir forbairt seachas streachailt an phobail.”

In Éirinn 100 bliain ó shin, thug bunú eagraíochtaí ar nós Chonradh na Gaeilge agus Chumann Lúthchleas Gael cruth do na smaointí a dhéanfadh Fanon cur síos orthu ní ba mhoille. Mhaígh Pádraig Mac Piarais: “Má tá rud amháin níos soiléire ná aon rud eile, nuair a bhuail an seachtar fear le chéile i Sráid Uí Chonaill le Conradh na Gaeilge a bhunú, bhí siad ag cur tús le... ní ceannairc, ach réabhlóid.”

Bhí gluaiseachtaí teanga agus cultúir i gcoiteann lárnach i Réabhlóid na hÉireann sa luath 20ú céad. Thug teip deiridh agus aisthiontú na réabhlóide sin, chomh maith le críochdheighilt na tíre ina ndiaidh, thug siad buille thubaisteach d’athbheochan na Gaeilge.

Sa Saorstát a bhí in ainm bheith neamhspleách, tugadh stádas siombalach don teanga cé gur chinntigh nádúr nua-choilíneach an stáit gur bheag athrú a bhí ann ó sheanriarachán na Breataine. Sna Sé Chondae, chinntigh an réimeas Aontachtach aonpháirtí gur coinníodh gach rud Éireannach as radharc na súl.

D’fhág nádúr neamhchríochnaithe an togra fhrith-choilínigh in Éirinn mórán daoine le cineál scitsifréine cultúrtha, mar a scríobh Dubhghlas de hÍde faoi mheon na nÉireannach, “go ndéanann sé chun aitheantas mar náisiúntacht éagsúil a éileamh ach ag an am chéanna a chaitheann ar shiúl leis an dá láimh ‘an rud a dhéanfadh amhlaidh é’.”

Ní mór mórcheannas cultúrtha an impiriúlachais in Éirinn a shárú. Ní mór impiriúlachas teangeolaíoch agus cultúrtha Angla-Mheiriceánach, agus an córas caipitleach dá fhónann siad, ní mór iad a threascairt má tá neamhspleáchas dáiríre le baint amach.

Thacaigh éirígí agus leanfaidh ag tacú le hiarrachtaí pobail agus gníomnhaígh na Gaeilge chun meath na Gaeltachta a aisiompú, chun Gaelscoileanna a bhunú agus aitheantas a bhaint amach dóibh, agus go n-aithneofar a gcearta mar Ghaeilgeoirí.

“[Caithfidh] an Ghaeilge a bheith páirteach go feidhmiúil feasta i gcoimhlint mhuintir na hÉireann le cuspóirí Fhoruagra na Cásca a thabhairt i gcrích. Seo í Athghabháil na hÉireann, an Réabhlóid, réabhlóid intinne agus réabhlóid anama, réabhlóid i gcúrsaí maoine, seilbhe agus maireachtála, maireachtáil mar Ghaeil leis na rudaí is dual dúinn mar Ghaeil.” – Máirtín Ó Cadhain

 

Scéalta Nuachta Gaolmhara ó Chartlann éirígí

28/10/12: Gaelphobal Beartaithe do Bhaile Átha Cliath....In alt a scríobhadh in Gaelscéal an mhí seo caite fógraíodh an dea-scéal go bhfuil dul chun cinn suntasach déanta maidir le lonnaíocht nua Ghaeilge atá do Bhaile Munna i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath.....read more>>

20/07/12: Bille Gaeltachta Lochtach Roptha Tríd Theach Laighean....Tá imní léirithe ag éirígí maidir le cinneadh rialtas Átha Cliath an Bille Gaeltachta a bhrú isteach. Ta an bille cáinte go leathan ag eagraíochtaí Gaeilge, ag saineolaithe teanga agus ag grúpaí pobail lonnaithe sa Ghaeltacht.....read more>>

08/02/12: Cearta Gael á n-Éileamh i Rith an Ama....Ba bheag an t-iontas a bhí ar phobal Gaeilge na Sé Condae nuair a rinneadh tagairt d’Acht na Gaeilge i gcuimhní cinn Peter Hain a foilsíodh ar na mallaibh, Outside In.....read more>>

26/10/11: Bua do Choláiste Feirste i gCás Leatroim....D’éirigh le bord gobharnóirí Choláiste Feirste inné athbreithniú breithiúnach a fháil in éadan diúltú roinn oideachais Stormont seirbhís thiomnaithe bus a sholáthar don scoil.....read more>>

20/09/11: ‘Dípholaitiú’ – Tuaisceart Éireann Nua ag ‘glacadh seilbhe’ ar an Ghaeilge....Is beag saineolaí teanga, polaitíochta nó socheolaíochta nach mbeadh in aontas le tuaraim clúiteach Naom Chomsky gur ‘ceisteanna cumhachta i gcónaí iad ceisteanna teanga’.....read more>>

24/02/11: Fine Gael agus a gCogadh ar an Teanga....Beidh impleachtaí ollmhóra ag polasaí Fhine Gael ar an Ghaeilge don teanga náisiúnta agus do phobail Ghaeltachta ar fud na Sé Chondae Fichead.....léigh a thuilleadh>>

15/01/11: Bradaíl ar son na hÉireann....Rinneadh bradaíl ar shuímh idirlín an DUP, chomh maith le suímh phearsanta na mball sinsearach Peter Robinson agus Jeffrey Donaldson, Dé Céadaoin le fáscadh tacaíochta don Ghaeilge agus don fheactas ar son acht teanga sna Sé Chondae.....léigh a thuilleadh>>

24/12/10:An Teanga agus Polaitíocht na hAislinge Bréige....Sheol Brian Cowen Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge de chuid rialtas na Sé Chondae Fichead i mBaile Átha Cliath Dé Máirt, i ndiaidh don straitéis tacaíocht d’aonghuth a fháil i dTeach Laighean ar 18ú Samhain.....léigh a thuilleadh>>

27/08/10: Féile na Gaeilge 2010....Tharla chéad Fhéile na Gaeilge de chuid éirígí i gCondae na Mí Dé Sathairn seo caite, la dhá dhosaen ball agus tacadóir ag taisteal go Gaeltacht Ráth Chairn chun páirt a ghlacadh in imeachtaí an lae.....léigh a thuilleadh>>

05/07/10: An Conghaileach agus an Ghaeilge....Ba thacadóir é Séamus Ó Conghaile de chuid ghluaiseacht na teanga agus d’aithin sé gurb é an caipitleachas an príomhchonstaic a bhí ann d’athbheochan na Gaeilge a bhí ag iarraidh féiniúlachtaí náisiúnta, cultúir, nó teangacha go léir a scriosadh.....léigh a thuilleadh>>

    29/06/10: Cá bhFuil Ár Scoil?....

    14/03/10: Mná Poblachtánacha agus An Ghaeilge....

    12/03/10: Tosaíonn Rith 2010 i mBéal Feirste....

    05/02/10: Céim ar Aghaidh, Céim ar Ais don Ghaeloideachas....

    06/11/09: Guth na Gaeltachta le cluinstin go láidir....

    23/08/09: Aontaíonn Pobail Ghaeltachta in Éadan An Bhoird Snip Nua....

    02/08/09: An Bord Snip – Tír gan Teanga, Tír gan Anam!....

    15/07/09: Péindlithe fós i Réim i gCúirteanna na Breataine....

    14/06/09: Coláiste Speirín – The Cultural Revival in Action....

    13/05/09: Irish Language Flourishes Despite Official Attitudes....

    15/02/09: The Irish Language in the Six Counties – under attack....

    09/10/08: An Seanscéal Arís do Ghaeilgeoirí....

    21/02/08: Irish language Movement Marches Again For Rights Denied....

    10/02/08: Tagann an Normálú i gCrích....

    22/01/08: Poots in Vanguard of anti-Irish Reaction....

    22/12/07: Aer Lingus Buckle Under Invisible Pressure ....

    15/12/07: ‘Institiúid Léinn’ fós ina Teach Fuar do Ghaeilgeoirí....

    25/11/07: Language Revival Under Attack Nationwide....

    18/10/07: DUP Scupper Irish Language Act....

    11/10/07: Unionists Attempt Cultural Genocide in Six County Assembly....

    27/08/07: Éilíonn Gaeilgeoirí Comhionannas....

    10/06/07: Cearta Teanga – Cearta Daonna....

    27/02/07: Art of protest politics alive and well....

    08/11/06: éirígí spokesperson on Newstalk 106 programme ‘Splanc’....